Programy

Program Opieki Nad Dzieckiem i Rodziną w Powiecie Przeworskim na lata 2005-2015

Reforma ustroju terytorialnego państwa wywołała istotny wpływ na wszystkie dziedziny życia społecznego. Część społeczeństwa stanęła w obliczu trudności z odnalezieniem się w nowej rzeczywistości. Dlatego tak ważną rolę pełni pomoc społeczna. Ustawa o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 roku daje podstawy do planowania pomocy społecznej i rozwiązywania problemów pomocy społecznej na szczeblu powiatowym, ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, wspierania osób i grup szczególnego ryzyka. Jako priorytet w rozwiązywaniu problemów społecznych Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Przeworsku stawia opracowanie – zbudowanie powiatowego programu opieki nad dzieckiem i rodziną.

Służby opieki nad dziećmi oraz służby pomocy dziecku i rodzinie działają we wszystkich krajach Unii Europejskiej zazwyczaj na poziomie lokalnym, a więc jak najbliżej dziecka i rodziny. W Polsce, mimo oczywistych zobowiązań podjętych ratyfikacją Konwencji o Prawach Dziecka kwestie te nie zostały dotąd właściwie podjęte.

Jak dowodzą informacje prasowe i badania, większość interwencji na rzecz dzieci podejmowana jest zbyt późno, niejasne są kompetencje poszczególnych specjalistów, pracownicy socjalni nie są właściwie przygotowani do pracy z dziećmi i rodzinami, nie posiadają dostatecznej wiedzy w kwestii rozpoznawania zagrożeń. Decyzje dotyczące opieki podejmują sądy rodzinne polegające zwykle na własnych służbach (policja, kuratorzy, ośrodki diagnostyczne), co w wielu przypadkach opóźnia proces interwencji a ponadto wyklucza i piętnuje rodziców (ograniczenie władzy rodzicielskiej).

Istnieje jeszcze wiele nieprawidłowości w systemie kierowania dziecka do placówki, np. decyzje o umieszczeniu dziecka w placówce lub innej formie opieki nie są poprzedzone diagnozą sytuacji rodzinnej i wsparciem rodziny w wypełnieniu funkcji wychowawczej, procedura prawna związana z wypisaniem dziecka z placówki do np. rodziny adopcyjnej jest zbyt długa. Dzieci zbyt późno otrzymują pomoc, często niepotrzebnie kierowane są do instytucji opieki, bądź też niejako automatycznie sąd orzeka o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej tworzonej przez dziadków. Podejmowane interwencje nie służą dzieciom i nie rozwiązują problemów rodzin a pokaźnie obciążają budżet i tworzą negatywny obraz pomocy społecznej. Mimo wszelkich zasobów i możliwości w Polsce nadal brakuje alternatywnych modeli pomocy dziecku i rodzinie. Dotychczasowy system opieki bazuje na zapewnieniu dziecku pomocy i opieki w oderwaniu od rodziny, a praca z rodzinami nie jest objęta rozwiązaniami systemowymi. Póki rodzina jest dysfunkcyjna, lecz jeszcze nie patologiczna jej siłę należy wykorzystać, próbując zmieniać od wewnątrz kierunki działania. Takie właśnie podejście charakteryzuje najbardziej nowoczesne, prorodzinne systemy opieki w krajach zachodnich. Na bazie długiej tradycji pracy socjalnej zaczęto tam rozwijać wielozakresową pomoc rodzinie, obejmującą także pomoc psychologiczno-pedagogiczną nastawioną na utrzymanie podstawowych funkcji opiekuńczych i wychowawczych wobec dzieci. Charakterystyczne dla niej są działania podejmowane w domu oraz metody szkolenia rodziców.

Najbardziej skuteczne formy pomocy dziecku nie tyle koncentrują się na nim, ile na rodzinie. Zasada ta, jest tym ważniejsza, im dziecko młodsze a rodzina, mimo rozwijających się dysfunkcji, ma jeszcze co najmniej nikły potencjał do pozytywnych zmian.

Rola rodziny akcentowana jest mocno w preambule Konwencji Praw Dziecka. Uznaje ona rodzinę za „podstawową komórkę społeczeństwa oraz naturalne środowisko rozwoju i dobra jej wszystkich członków, a w szczególności dzieci, powinna być otoczona niezbędną ochroną oraz wsparciem, aby mogła w pełnym zakresie wypełniać swoje obowiązki w społeczeństwie”. Uznaje ponadto, że „dziecko dla pełnego i harmonijnego rozwoju swojej osobowości powinno wychowywać się w środowisku rodzinnym, w atmosferze szczęścia, miłości i zrozumienia”.

Przygotowanie Powiatowego Programu Opieki nad Dzieckiem i Rodziną poprzedzono spotkaniami roboczymi, w których wzięli udział przedstawiciele Policji, Sądu Rodzinnego, Szkół Podstawowych, Gimnazjalnych, Radni Powiatu Przeworskiego, Przedstawiciele Starostwa Powiatowego w Przeworsku, Przedstawiciele Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Przedstawiciele Ośrodków Pomocy Społecznej z terenu Powiatu Przeworskiego, Dyrektor Poradni Psychologiczno Pedagogicznej w Przeworsku, Dyrektor Domu dla Dzieci w Łopuszce Małej. Wymienione osoby oraz instytucje występować będą w programie jako partnerzy w realizacji proponowanych działań. Podczas spotkań wypracowano założenia do Powiatowego Programu Opieki nad Dzieckiem i Rodziną.

Głównym celem programu jest wypracowanie nowego modelu opieki i interwencji na rzecz dziecka i rodziny zagrożonych w środowisku lokalnym.

Chcemy, aby cele strategiczne Powiatowego Programu Opieki Nad Dzieckiem i Rodziną były zgodne ze standardami europejskimi wynikającymi z wytycznych zawartych w rekomendacjach i rezolucjach Rady Europy, t.j. aby:

– umieszczenie dziecka poza rodziną stało się czynnością ostateczną,
– umieszczenie dziecka poza rodziną stało się czynnością doraźną,
– umieszczenie dziecka poza rodziną stało się czynnością dopuszczalną tylko
w rodzinach zastępczych lub w placówkach rodzinnopodobnych.

Cele szczegółowe, jakie sobie stawiamy to:

1.   Wspieranie wychowania dzieci w rodzinie i środowisku, dostęp do usług specjalistycznych, poradnictwo.
2.   Kreowanie i koordynowanie działań na rzecz aktywizacji dzieci i młodzieży.
3.   Zapobieganie umieszczaniu dzieci poza rodziną .
4.   Inicjowanie i koordynowanie pomocy rodzinie .
5.   Zapewnienie właściwej opieki  w sytuacji konieczności umieszczenia dziecka poza rodzina naturalną .
6.   Kreowanie działań zmierzających do powrotu dziecka do rodziny naturalnej i środowiska (reintegracja rodziny).

DIAGNOZA SYTUACJI W POWIECIE PRZEWORSKIM W ASPEKCIE PROBLEMÓW OPIEKI NAD DZIECKIEM I RODZINĄ.

Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w zakresie opieki nad dzieckiem kieruje się zapisami ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U.Nr 64 z dnia 15 kwietnia 2004r. z późn.zm.) oraz aktami wykonawczymi:

1.   Rozporządzenie MPS z dnia 18.10.2004r. w sprawie rodzin zastępczych,
2.   Rozporządzenie MPS z dnia 14.02.2005r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych,
3.   Rozporządzenie MPS z dnia 14.12.2004r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie.
4.   Rozporządzenie MPS z dnia 05.11.2004r. w sprawie określenia zryczałtowanej kwoty na utrzymanie dziecka oraz stawek na bieżące funkcjonowanie placówki rodzinnej.

Rozdział „Opieka nad rodziną i dzieckiem” zawarty w ustawie o pomocy społecznej nakłada na powiatowe centra pomocy rodzinie obowiązek udzielenia pomocy rodzinie mającej trudności w wypełnianiu swoich zadań oraz dziecku poprzez:

– poradnictwo rodzinne;
– terapię rodzinną rozumianą jako działania psychologiczne, pedagogiczne i socjologiczne, mające na celu przywrócenie rodzinie zdolności do wypełnienia jej zadań;
– pracę socjalną;
– zapewnienie dzieciom opieki i wychowania poza rodziną;

Rodzina winna otrzymać pomoc w szczególności przez działania:

– specjalisty przygotowanego do pracy z rodziną środowisku lokalnym,
– placówek opiekuńczo-wychowawczych wsparcia dziennego,
– innych podmiotów, których działanie daje potrzebne wsparcie dziecku i rodzinie.

W celu wsparcia funkcji opiekuńczych rodziny dziecko winno być objęte opieką i wychowaniem w następujących rodzajach placówek opiekuńczo-wychowawczych wsparcia dziennego:

1)   opiekuńczej, prowadzonej w formie kół zainteresowań, świetlic, klubów, ognisk wychowawczych, które pomagają dzieciom w pokonywaniu trudności szkolnych i organizacji czasu wolnego;

2)   specjalistycznej, w której jest realizowany program psychokorekcyjny lub psychoprofilaktyczny; w tym terapia pedagogiczna, psychologiczna, rehabilitacja, resocjalizacja.

W przypadku, gdy wsparcie kierowane dla rodzin naturalnych w sprawowaniu opieki nad dzieckiem okaże się nieskuteczne należy zapewnić dziecku opiekę w rodzinie zastępczej bądź w placówce opiekuńczo – wychowawczej. Nasze założenia w programie dążyć będą do wypierania opieki w placówkach opiekuńczo – wychowawczych przez różnorodne rodzinne i rodzinnopodobne formy opieki nad dziećmi.

W Powiecie Przeworskim dotychczasowa rodzinna opieka zastępcza oparta jest głównie na osobach spokrewnionych. Funkcjonuje 40 rodzin zastępczych spokrewnionych, w których przebywa 76 dzieci oraz 4 rodziny zastępcze niespokrewnione. Przyczyną ustanowienia przez Sąd Rodzinny w Przeworsku rodzin zastępczych było:

– porzucenie dziecka przez rodziców – 8 rodzin,
– alkoholizm – 8 rodzin,
– bezrobocie -2 rodziny,
– sieroty zupełne- 4 rodziny,
– choroba rodziców – 11 rodzin,
– wyjazd rodziców za granice – 3 rodziny,
– niepełnoletni rodzice – 2 rodziny.

Średnio w roku (dane z ostatnich trzech lat) Sąd Rodzinny w Przeworsku wydaje 8 postanowień dotyczących ustanowienia rodziny zastępczej i powierzenie jej opieki nad dzieckiem.

Na terenie Powiatu Przeworskiego działa jedna placówka opiekuńczo-wychowawcza o charakterze socjalizacyjnym. Jest to placówka niepubliczna prowadzona przez Fundację Pomocy Młodzieży im. Jana Pawła II „Wzrastanie” z siedzibą w Łopuszce Małej. W placówce tej przebywa 42 dzieci w tym 15 dzieci z Powiatu Przeworskiego oraz 27 dzieci z innych Powiatów.

Ponadto na terenie innych Powiatów w placówkach opiekuńczo-wychowawczych przebywa 10 dzieci pochodzących z Powiatu Przeworskiego.

Przyczyny kierowania dzieci przez Sąd Rodzinny w Przeworsku do placówek opiekuńczo-wychowawczych były następujące:

– alkoholizm – 5
– pobyt w więzieniu – 2
– choroba – 4
– niezaradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych – 8
– wielodzietność – 1
– niezaradność w połączeniu ze śmiercią matki – 2

Ponadto w Powiecie Przeworskim działa jedna zawodowa rodzina zastępcza o charakterze pogotowia rodzinnego.

ANALIZA SWOT Programu opieka nad dzieckiem i rodziną


Zalety Wady
– kompleksowy system wsparcia dotyczący działań  psychologicznych, pedagogicznych, socjalnych, wychowawczych, opiekuńczych a także działań profilaktycznych ,

– dziecko znajduje się w środowisku rodzinnym lub rodzinno-podobnym ,

– ograniczanie do niezbędnego minimum umieszczania dziecka poza rodziną

-system opieki oparty na profilaktyce,

– większa liczba rodzin i dzieci objętych opieką i wsparciem

– utworzenie ośrodka terapii rodzinnej

– utworzenie ośrodka interwencji kryzysowej

– brak ośrodka interwencji kryzysowej ,

– brak specjalistów ,

– brak świetlic środowiskowych,

– brak zawodowych rodzin zastępczych ,

– brak zespołu interdyscyplinarnego ,

– późne diagnozowanie potrzeb dziecka i rodziny

Szanse Zagrożenia
– dostęp do funduszy strukturalnych Unii Europejskiej i innych

– istniejący system prawny,

– zmiany zasad finansowania jednostek samorządu terytorialnego ,

– zmiana zasad finansowania pobytu dzieci w placówkach opiekuńczo – wychowawczych

– brak przepływu informacji a także brak wspólnego zrozumienia z innymi instytucjami i organizacjami zajmującymi się dzieckiem ( różnice w rozumieniu potrzeb dziecka , różnice interesów ,

– stan budżetu Powiatu Przeworskiego

Proponowane działania na lata 2005-2015
dla trzech celów strategicznych Powiatowego Programu Opieki nad Dzieckiem i Rodziną

I. Umieszczenie dziecka poza rodziną jest czynnością ostateczną.
Cele szczegółowe Od kiedy Do kiedy Odpowiedzialny Jednostki współpracujące
1. Wspieranie wychowania dzieci w rodzinie i środowisku, dostęp do usług specjalistycznych, poradnictwo.
Proponowane działania 1. Utworzenie ośrodka specjalistycznego poradnictwa. 2005 2006 PCPR Partnerzy
2. Organizowanie
i prowadzenie terapii rodzinnej.
2005 2015 PCPR PPPP
3. Konsultowanie przez specjalistów trudnych problemów rodzin 2005 2015 PCPR Partnerzy
4. Utworzenie sieci zespołów wzmacniania rodziny. 2006 2015 PCPR, OPS Partnerzy
Cele szczegółowe Od kiedy Do kiedy Odpowiedzialny Jednostki współpracujące
2. Kreowanie i koordynowanie działań na rzecz aktywizacji dzieci i młodzieży.
Proponowane działania 1. Utworzenie świetlic oraz klubów dla dzieci
i młodzieży.
2005 2006 PCPR OPS, Partnerzy
2. Organizowanie zajęć adaptacyjnych i spotkań integracyjnych dla dzieci
i młodzieży.
2005 2015 PCPR Pedagodzy Szkolni, Partnerzy
3. Organizowanie specjalistycznych form pomocy uwzględniających potrzeby dzieci i młodzieży. 2005 2015 PCPR Partnerzy
4. Współpraca
z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz dzieci i młodzieży.
2005 2015 PCPR Partnerzy

Cele szczegółowe Od kiedy Do kiedy Odpowiedzialny Jednostki współpracujące
3. Zapobieganie umieszczaniu dzieci poza rodziną
Proponowane działania 1. Utworzenie ośrodka terapii rodzinnej przy PCPR lub PPPP. 2006 2006 PCPR PCPR, PPPP, Partnerzy
2. Pomoc rodzinom świadczona przez OPS
w formie pracy socjalnej
a także pomoc materialna.
2005 2015 PCPR OPS
3. Opiniowanie spraw
w przypadku interwencji sądu zmierzających do umieszczenia dziecka poza rodziną. Wypowiadanie się pracowników socjalnych przed sądem w kwestii zasadności nie umieszczania dziecka
w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
2005 2015 PCPR Partnerzy
4. Działania profilaktyczne bezpośrednio w rodzinie zagrożonej (patologia lub inne problemy). 2005 2015 PCPR, OPS PCPR, OPS
5. Utworzenie Powiatowego Ośrodka Interwencji Kryzysowej. 2006 2007 PCPR Partnerzy
II. Umieszczenie dziecka poza rodziną jest czynnością doraźną.
Cele szczegółowe Od kiedy Do kiedy Odpowiedzialny Jednostki współpracujące
4. Inicjowanie i koordynowanie pomocy rodzinie
Proponowane działania 1. Utworzenie zespołu interdyscyplinarnego (rozpoznanie
i profesjonalna ocena zagrożenia dziecka).
2005 2006 PCPR Partnerzy
2. Organizowanie konferencji nt. pomocy rodzinie „konferencje rodzinne”. 2005 2015 PCPR Partnerzy
3. Praca z rodziną dziecka umieszczonego w placówce opiekuńczo-wychowawczej (terapia indywidualna
i grupowa).
2005 2015 PCPR Partnerzy
4. Tworzenie rejestru dzieci zagrożonych. 2005 2015 PCPR, OPS PCPR, OPS
5. Wydanie informatora nt. instytucji pomocy dziecku i rodzinie działających na terenie Powiatu Przeworskiego. 2005 2015 PCPR Partnerzy
5. Kreowanie działań zmierzających do powrotu dziecka do rodziny
i środowiska (reintegracja rodziny).
Proponowane działania 1. Praca z rodzicami

w zakresie powrotu dziecka do rodziny naturalnej.

2005 2015 PCPR OPS, Partnerzy
2. Organizowanie warunków do powrotu dziecka do rodziny naturalnej. 2005 2015 PCPR OPS, Partnerzy
3. Pozyskiwanie pomieszczeń na mieszkania chronione dla wychowanków opuszczających placówki opiekuńczo-wychowawcze
i rodziny zastępcze.
2005 2015 PCPR Partnerzy
4. Współpraca
z organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz dziecka i rodziny.
2005 2015 PCPR Partnerzy
5. Gromadzenie
i analizowanie doświadczeń poprzez systematyczne seminaria robocze, szkolenia, prowadzenie dokumentacji.
2005 2015 PCPR Partnerzy
III. Umieszczenie dziecka poza rodziną jest czynnością dopuszczalną tylko w rodzinach zastępczych lub w placówkach rodzinnopodobnych.
Cele szczegółowe Od kiedy Do kiedy Odpowiedzialny Jednostki współpracujące

6. Zapewnienie właściwej opieki w sytuacji  konieczności umieszczenia dziecka poza rodziną naturalną .
Proponowane działania 1.Tworzenie zawodowych rodzin zastępczych). 2006 2015 PCPR OPS, PCPR
2. Przeprowadzenie kampanii informacyjno-promocyjnej nt. zawodowej rodzinnej opieki zastępczej. 2005 2006 PCPR Partnerzy
3. Przeprowadzenie szkoleń dla kandydatów na rodziny zastępcze. 2005 2006 PCPR Partnerzy
4. Szkolenia specjalistów do pracy z rodzinami zastępczymi. 2005 2006 PCPR Partnerzy
5. Utworzenie rodzinnopodobnej placówki stacjonarnej 2006 2007 PCPR Partnerzy